Όταν γίνεται συζήτηση για συστήματα παιδείας και εκπαιδευτικά μοντέλα, η Φινλανδία πάντα αναφέρεται ως υπόδειγμα σχεδιασμού και αποτελεσματικής εφαρμογής. Αφενός είναι η περιγραφή των βασικών αρχών του συστήματος εκπαίδευσης στη χώρα, που δείχνει πολύ δελεαστικό με λίγες ώρες μαθημάτων (σε σχέση με άλλες χώρες), αραιά τεστ για τους μαθητές, μεγάλη αυτονομία των δασκάλων- για τους οποίους καλλιεργείται μεγάλος θαυμασμός.
Αφετέρου είναι οι επιδόσεις των Φινλανδών στο διεθνές πρόγραμμα PISA για την αξιολόγηση των μαθητών (μια έρευνα που γίνεται κάθε τρία χρόνια υπό τον οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη), που δείχνουν να επιβεβαιώνουν πως κάτι καλό γίνεται εκεί.
Μπορεί από το 2000, που βρέθηκε στην κορυφή της κατάταξης, η Φινλανδία να έχει χάσει τις πρώτες θέσεις, οι επιδόσεις των μαθητών παραμένουν ωστόσο καλές και θα φανταζόταν κανείς πως «ομάδα που κερδίζει δεν την αλλάζεις».
Οι Φινλανδοί δεν φαίνεται να σκέφτονται το ίδιο. Κι έτσι, η χώρα αναθεωρεί τον τρόπο διδασκαλίας και συνολικά το εκπαιδευτικό μοντέλο στην ψηφιακή εποχή στην οποία ζούμε, επιχειρώντας να αναδείξει τις δεξιότητες των μαθητών στο επίκεντρο των εκπαιδευτικών μεθόδων. Φυσικά δεν συμφωνούν όλοι και υπάρχουν φωνές και φόβοι πως μια τέτοια κίνηση μπορεί να σημάνει στην πραγματικότητα υποχώρηση από την κεκτημένη επιτυχία. Η συζήτηση είναι ακόμα ανοιχτή.
Ο Βεζούβιος, η αρχαία Ρώμη και η Φινλανδία του σήμερα
Ας μεταφερθούμε στη νότια Φινλανδία. Είναι πρωί, κάνει κρύο- προφανώς- και οι 12χρονοι μαθητές ταξιδεύουν νοερά πολύ μακριά: στην αρχαία Ρώμη. Μέσα από βίντεο- αναπαράσταση που προβάλλεται στον διαδραστικό πίνακα της τάξης, ο δάσκαλός τους τους μιλά για την ημέρα που εξερράγη ο Βεζούβιος και κατέστρεψε την Πομπηία.
Οι μαθητές, σε ομάδες, βγάζουν τα μίνι λάπτοπ τους. Το «μάθημά» τους είναι να συγκρίνουν την αρχαία Ρώμη με τη σύγχρονη Φινλανδία. Μια ομάδα συγκρίνει τα ρωμαϊκά λουτρά με τα πολυτελή σπα του σήμερα. Μια άλλη εξετάζει το Κολοσσαίο σε σύγκριση με τα σύγχρονα στάδια.
Χρησιμοποιούν τρισδιάστατο εκτυπωτή για να δημιουργήσουν κτίρια-μινιατούρες της αρχαίας Ρώμης. Όλα μαζί θα χρησιμοποιηθούν για να παίξει όλη η τάξη μαζί ένα μεγάλο επιτραπέζιο παιχνίδι.
Πρόκειται για μάθημα ιστορίας αλλά με μία διαφορά, εξηγεί στο BBC ο δάσκαλος στο σχολείο του Hauho, Aleksis Stenholm. Τα παιδιά αποκτούν δεξιότητες και στη χρήση τεχνολογικών μέσων, την έρευνα, την επικοινωνία και την πολιτισμική κατανόηση. «Κάθε ομάδα αριστεύει στο αντικείμενό της, το οποίο στη συνέχεια παρουσιάζει στην τάξη» εξηγεί ο δάσκαλος. Το επιτραπέζιο είναι η κορύφωση του πρότζεκτ και γίνεται παράλληλα με την «κανονική» διδασκαλία στην τάξη.
Πώς η Φινλανδία «τάραξε» την εκπαίδευση του 21ου αιώνα
Για σχεδόν δύο δεκαετίες η Φινλανδία απολάμβανε τη φήμη της χώρας που είχε ένα από τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο. Οι 15χρονοι μαθητές της πετυχαίνουν επιδόσεις από τις υψηλότερες στους πίνακες του συστήματος PISA στην κατανόηση κειμένου, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες
Πολλοί ειδικοί της εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο παρακολουθούσαν με ενθουσιασμό την ακαδημαϊκή αποτελεσματικότητα της Φινλανδίας, τη στιγμή μάλιστα που η σχολική ζωή αρχίζει στα 7 χρόνια, οι σχολικές ημέρες δεν διαρκούν πολλές ώρες, οι διακοπές είναι μεγάλες, τα μαθήματα για το σπίτι είναι σχετικά λίγα και οι εξετάσεις είναι αραιές έως ελάχιστες.
Και πάλι όμως η Φινλανδία «ανακατεύει την τράπουλα», κίνηση που θεωρεί ζωτική στην ψηφιακή εποχή που τα παιδιά δεν στηρίζονται μόνο στα βιβλία και την τάξη για να κατακτήσουν τη γνώση.
Τον Αύγουστο του 2016, έγινε υποχρεωτικό για κάθε σχολείο της Φινλανδίας να αναζητήσει πιο συνεργατικούς τρόπους διδασκαλίας, επιτρέποντας στους μαθητές να επιλέγουν ένα θέμα που τους αφορά και τους ενδιαφέρει και να βασίζουν τα μαθήματα γύρω από αυτό. Η καινοτόμα χρήση της τεχνολογίας και διαφόρων πηγών εκτός σχολείου, όπως ειδικών σε διάφορα θέματα ή μουσείων, βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της αντίληψης.
Ο στόχος αυτής της μεθόδου διδασκαλίας -που ονομάζεται PBL (από το phenomenon-based learning ή project- based learning)- είναι να εξοπλίσει τα παιδιά με τις δεξιότητες που τους είναι απαραίτητες για να ζήσουν τον 21ο αιώνα, εξηγεί η Kirsti Lonka, καθηγήτρια εκπαιδευτικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. Μεταξύ των δεξιοτήτων αυτών η ίδια ξεχωρίζει την κριτική σκέψη ώστε να μπορεί κανείς να διακρίνει τις ψεύτικές ειδήσεις και τον διαδικτυακό εκφοβισμό αλλά και την τεχνική γνώση να εγκαθιστά κανείς προγράμματα προστασίας από ιούς στον υπολογιστή του και να τον συνδέσει με εκτυπωτή.
«Παραδοσιακά, η μάθηση ορίζεται ως μια λίστα μαθημάτων και γεγονότων που πρέπει να μάθεις -όπως αριθμητική και γραμματική- με λίγα διακοσμητικά γύρω τους, όπως η αγωγή του πολίτη» προσθέτει η Lonka. «Όταν όμως έρχεται η πραγματική ζωή, ο εγκέφαλός μας δεν χωρίζεται με τέτοιο τρόπο. Σκεφτόμαστε ολιστικά. Και όταν σκέφτεσαι τα προβλήματα στον κόσμο -παγκόσμιες κρίσεις, μετανάστευση, οικονομία- δεν έχουμε δώσει στα παιδιά μας τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουν αυτόν τον διαπολιτισμικό κόσμο. Πιστεύω πως είναι μεγάλο λάθος αν κάνουμε τα παιδιά να πιστεύουν πως ο κόσμος είναι απλός και αν μάθουν συγκεκριμένα πράγματα είναι έτοιμα. Το να μάθουν να σκέφτονται, να μάθουν να καταλαβαίνουν, αυτές είναι δεξιότητες σημαντικές- και κάνουν τη μάθηση διασκεδαστική, κάτι που πιστεύουμε πως προάγει το ευ ζην».
Το παράδειγμα του Hauho
Το σχολείο του Hauho βρίσκεται ανάμεσα σε δάση και λίμνες, 40 λεπτά με το αυτοκίνητο από την πόλη Hameenlinna. Έχει 230 μαθητές από επτά έως δεκαπέντε ετών και ατμόσφαιρα «σπιτική». Τα παιδιά αφήνουν τα παπούτσια τους στην μπροστινή είσοδο, σε κάποιες αίθουσες έχουν exercise balls- μπάλες για άσκηση- αντί για καρέκλες και στους διαδρόμους υπάρχουν μονόζυγα.
Οι δάσκαλοι είναι χαλαροί με τη χρήση κινητών μέσα στην τάξη, θεωρώντας πως υπάρχει μια πιθανότητα οι μαθητές να ανακαλύψουν την αξία τους και ως εργαλεία έρευνας, όχι μόνο ως μέσων επικοινωνίας με τους φίλους τους.
Η μέρα είναι κρύα και την ώρα του φαγητού κάποιοι μαθητές ασχολούνται με τα κινητά τους ενώ άλλοι, μικρότεροι σε ηλικία, αψηφούν το χιόνι για να κάνουν σκέιτ και να παίξουν ποδόσφαιρο και μπάσκετ. Ο διευθυντής Pekka Paappanen είναι θερμός υποστηρικτής της PBL και αναζητεί ποικίλους τρόπους να την εντάξει στην καθημερινότητα του σχολείου.
«Συζητάμε ιδέες με τους δασκάλους, μετά εξασφαλίζω χώρο και χρόνο στο πρόγραμμα για να υλοποιηθούν» εξηγεί στο BBC. «Πιστεύω πως οι δάσκαλοι έχουν περισσότερη δύναμη έτσι, αλλά πρέπει να συνειδητοποιούν πως δεν μπορούν να κάνουν τα πάντα. Αφήνουμε πίσω κάποιες παλιές παραδόσεις αλλά κάνουμε παράλληλα αργά βήματα: Η δουλειά της διδασκαλίας των παιδιών μας είναι πολύ σημαντική και δεν πρέπει να κάνουμε λάθος».
Εισάγοντας τα μεγάλα ζητήματα της Ευρώπης στην τάξη
Ένα μεγάλο περσινό πρότζεκτ ήταν πάνω στο θέμα της μετανάστευσης, όταν οι αφίξεις μεταναστών στην Ευρώπη κυριαρχούσαν στα πρωτοσέλιδα όλου του κόσμου. Ο Aleksis Stenholm λέει πως επέλεξαν το θέμα επειδή ήταν προφανές πως πολλοί μαθητές είχαν πολύ μικρή εμπειρία σχετικά με τους μετανάστες και τη μετανάστευση. Το αντικείμενο εντάχθηκε στα μαθήματα γερμανικών και θρησκευτικών.
Οι 15χρονοι μαθητές έκαναν έρευνες στον δρόμο συλλέγοντας τις απόψεις των ντόπιων για τη μετανάστευση και επισκέφθηκαν κι ένα κέντρο φιλοξενίας για να μιλήσουν με αιτούντες άσυλο. Παρόμοιο πρότζεκτ έκαναν και οι μαθητές ενός σχολείου στη Γερμανία και στη συνέχεια οι μεν και οι δε μοιράστηκαν τα ευρήματά τους.
«Ήταν εντυπωσιακό το πώς αντέδρασαν οι μαθητές. Άρχισαν να σκέφτονται πράγματα, να αμφισβητούν τις απόψεις τους» αφηγείται ο Stenholm. «Εάν είχαμε κάνει διδασκαλία του θέματος, ακόμα και σε τρία μαθήματα, η επίδρασή του θα ήταν πολύ διαφορετική».
ΑΠΟ ΤΟ gazzetta.gr
Αφετέρου είναι οι επιδόσεις των Φινλανδών στο διεθνές πρόγραμμα PISA για την αξιολόγηση των μαθητών (μια έρευνα που γίνεται κάθε τρία χρόνια υπό τον οργανισμό για την Οικονομική Συνεργασία και Ανάπτυξη), που δείχνουν να επιβεβαιώνουν πως κάτι καλό γίνεται εκεί.
Μπορεί από το 2000, που βρέθηκε στην κορυφή της κατάταξης, η Φινλανδία να έχει χάσει τις πρώτες θέσεις, οι επιδόσεις των μαθητών παραμένουν ωστόσο καλές και θα φανταζόταν κανείς πως «ομάδα που κερδίζει δεν την αλλάζεις».
Οι Φινλανδοί δεν φαίνεται να σκέφτονται το ίδιο. Κι έτσι, η χώρα αναθεωρεί τον τρόπο διδασκαλίας και συνολικά το εκπαιδευτικό μοντέλο στην ψηφιακή εποχή στην οποία ζούμε, επιχειρώντας να αναδείξει τις δεξιότητες των μαθητών στο επίκεντρο των εκπαιδευτικών μεθόδων. Φυσικά δεν συμφωνούν όλοι και υπάρχουν φωνές και φόβοι πως μια τέτοια κίνηση μπορεί να σημάνει στην πραγματικότητα υποχώρηση από την κεκτημένη επιτυχία. Η συζήτηση είναι ακόμα ανοιχτή.
Ο Βεζούβιος, η αρχαία Ρώμη και η Φινλανδία του σήμερα
Ας μεταφερθούμε στη νότια Φινλανδία. Είναι πρωί, κάνει κρύο- προφανώς- και οι 12χρονοι μαθητές ταξιδεύουν νοερά πολύ μακριά: στην αρχαία Ρώμη. Μέσα από βίντεο- αναπαράσταση που προβάλλεται στον διαδραστικό πίνακα της τάξης, ο δάσκαλός τους τους μιλά για την ημέρα που εξερράγη ο Βεζούβιος και κατέστρεψε την Πομπηία.
Οι μαθητές, σε ομάδες, βγάζουν τα μίνι λάπτοπ τους. Το «μάθημά» τους είναι να συγκρίνουν την αρχαία Ρώμη με τη σύγχρονη Φινλανδία. Μια ομάδα συγκρίνει τα ρωμαϊκά λουτρά με τα πολυτελή σπα του σήμερα. Μια άλλη εξετάζει το Κολοσσαίο σε σύγκριση με τα σύγχρονα στάδια.
Χρησιμοποιούν τρισδιάστατο εκτυπωτή για να δημιουργήσουν κτίρια-μινιατούρες της αρχαίας Ρώμης. Όλα μαζί θα χρησιμοποιηθούν για να παίξει όλη η τάξη μαζί ένα μεγάλο επιτραπέζιο παιχνίδι.
Πρόκειται για μάθημα ιστορίας αλλά με μία διαφορά, εξηγεί στο BBC ο δάσκαλος στο σχολείο του Hauho, Aleksis Stenholm. Τα παιδιά αποκτούν δεξιότητες και στη χρήση τεχνολογικών μέσων, την έρευνα, την επικοινωνία και την πολιτισμική κατανόηση. «Κάθε ομάδα αριστεύει στο αντικείμενό της, το οποίο στη συνέχεια παρουσιάζει στην τάξη» εξηγεί ο δάσκαλος. Το επιτραπέζιο είναι η κορύφωση του πρότζεκτ και γίνεται παράλληλα με την «κανονική» διδασκαλία στην τάξη.
Πώς η Φινλανδία «τάραξε» την εκπαίδευση του 21ου αιώνα
Για σχεδόν δύο δεκαετίες η Φινλανδία απολάμβανε τη φήμη της χώρας που είχε ένα από τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο. Οι 15χρονοι μαθητές της πετυχαίνουν επιδόσεις από τις υψηλότερες στους πίνακες του συστήματος PISA στην κατανόηση κειμένου, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες
Πολλοί ειδικοί της εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο παρακολουθούσαν με ενθουσιασμό την ακαδημαϊκή αποτελεσματικότητα της Φινλανδίας, τη στιγμή μάλιστα που η σχολική ζωή αρχίζει στα 7 χρόνια, οι σχολικές ημέρες δεν διαρκούν πολλές ώρες, οι διακοπές είναι μεγάλες, τα μαθήματα για το σπίτι είναι σχετικά λίγα και οι εξετάσεις είναι αραιές έως ελάχιστες.
Και πάλι όμως η Φινλανδία «ανακατεύει την τράπουλα», κίνηση που θεωρεί ζωτική στην ψηφιακή εποχή που τα παιδιά δεν στηρίζονται μόνο στα βιβλία και την τάξη για να κατακτήσουν τη γνώση.
Τον Αύγουστο του 2016, έγινε υποχρεωτικό για κάθε σχολείο της Φινλανδίας να αναζητήσει πιο συνεργατικούς τρόπους διδασκαλίας, επιτρέποντας στους μαθητές να επιλέγουν ένα θέμα που τους αφορά και τους ενδιαφέρει και να βασίζουν τα μαθήματα γύρω από αυτό. Η καινοτόμα χρήση της τεχνολογίας και διαφόρων πηγών εκτός σχολείου, όπως ειδικών σε διάφορα θέματα ή μουσείων, βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της αντίληψης.
Ο στόχος αυτής της μεθόδου διδασκαλίας -που ονομάζεται PBL (από το phenomenon-based learning ή project- based learning)- είναι να εξοπλίσει τα παιδιά με τις δεξιότητες που τους είναι απαραίτητες για να ζήσουν τον 21ο αιώνα, εξηγεί η Kirsti Lonka, καθηγήτρια εκπαιδευτικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. Μεταξύ των δεξιοτήτων αυτών η ίδια ξεχωρίζει την κριτική σκέψη ώστε να μπορεί κανείς να διακρίνει τις ψεύτικές ειδήσεις και τον διαδικτυακό εκφοβισμό αλλά και την τεχνική γνώση να εγκαθιστά κανείς προγράμματα προστασίας από ιούς στον υπολογιστή του και να τον συνδέσει με εκτυπωτή.
«Παραδοσιακά, η μάθηση ορίζεται ως μια λίστα μαθημάτων και γεγονότων που πρέπει να μάθεις -όπως αριθμητική και γραμματική- με λίγα διακοσμητικά γύρω τους, όπως η αγωγή του πολίτη» προσθέτει η Lonka. «Όταν όμως έρχεται η πραγματική ζωή, ο εγκέφαλός μας δεν χωρίζεται με τέτοιο τρόπο. Σκεφτόμαστε ολιστικά. Και όταν σκέφτεσαι τα προβλήματα στον κόσμο -παγκόσμιες κρίσεις, μετανάστευση, οικονομία- δεν έχουμε δώσει στα παιδιά μας τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουν αυτόν τον διαπολιτισμικό κόσμο. Πιστεύω πως είναι μεγάλο λάθος αν κάνουμε τα παιδιά να πιστεύουν πως ο κόσμος είναι απλός και αν μάθουν συγκεκριμένα πράγματα είναι έτοιμα. Το να μάθουν να σκέφτονται, να μάθουν να καταλαβαίνουν, αυτές είναι δεξιότητες σημαντικές- και κάνουν τη μάθηση διασκεδαστική, κάτι που πιστεύουμε πως προάγει το ευ ζην».
Το παράδειγμα του Hauho
Το σχολείο του Hauho βρίσκεται ανάμεσα σε δάση και λίμνες, 40 λεπτά με το αυτοκίνητο από την πόλη Hameenlinna. Έχει 230 μαθητές από επτά έως δεκαπέντε ετών και ατμόσφαιρα «σπιτική». Τα παιδιά αφήνουν τα παπούτσια τους στην μπροστινή είσοδο, σε κάποιες αίθουσες έχουν exercise balls- μπάλες για άσκηση- αντί για καρέκλες και στους διαδρόμους υπάρχουν μονόζυγα.
Οι δάσκαλοι είναι χαλαροί με τη χρήση κινητών μέσα στην τάξη, θεωρώντας πως υπάρχει μια πιθανότητα οι μαθητές να ανακαλύψουν την αξία τους και ως εργαλεία έρευνας, όχι μόνο ως μέσων επικοινωνίας με τους φίλους τους.
Η μέρα είναι κρύα και την ώρα του φαγητού κάποιοι μαθητές ασχολούνται με τα κινητά τους ενώ άλλοι, μικρότεροι σε ηλικία, αψηφούν το χιόνι για να κάνουν σκέιτ και να παίξουν ποδόσφαιρο και μπάσκετ. Ο διευθυντής Pekka Paappanen είναι θερμός υποστηρικτής της PBL και αναζητεί ποικίλους τρόπους να την εντάξει στην καθημερινότητα του σχολείου.
«Συζητάμε ιδέες με τους δασκάλους, μετά εξασφαλίζω χώρο και χρόνο στο πρόγραμμα για να υλοποιηθούν» εξηγεί στο BBC. «Πιστεύω πως οι δάσκαλοι έχουν περισσότερη δύναμη έτσι, αλλά πρέπει να συνειδητοποιούν πως δεν μπορούν να κάνουν τα πάντα. Αφήνουμε πίσω κάποιες παλιές παραδόσεις αλλά κάνουμε παράλληλα αργά βήματα: Η δουλειά της διδασκαλίας των παιδιών μας είναι πολύ σημαντική και δεν πρέπει να κάνουμε λάθος».
Εισάγοντας τα μεγάλα ζητήματα της Ευρώπης στην τάξη
Ένα μεγάλο περσινό πρότζεκτ ήταν πάνω στο θέμα της μετανάστευσης, όταν οι αφίξεις μεταναστών στην Ευρώπη κυριαρχούσαν στα πρωτοσέλιδα όλου του κόσμου. Ο Aleksis Stenholm λέει πως επέλεξαν το θέμα επειδή ήταν προφανές πως πολλοί μαθητές είχαν πολύ μικρή εμπειρία σχετικά με τους μετανάστες και τη μετανάστευση. Το αντικείμενο εντάχθηκε στα μαθήματα γερμανικών και θρησκευτικών.
Οι 15χρονοι μαθητές έκαναν έρευνες στον δρόμο συλλέγοντας τις απόψεις των ντόπιων για τη μετανάστευση και επισκέφθηκαν κι ένα κέντρο φιλοξενίας για να μιλήσουν με αιτούντες άσυλο. Παρόμοιο πρότζεκτ έκαναν και οι μαθητές ενός σχολείου στη Γερμανία και στη συνέχεια οι μεν και οι δε μοιράστηκαν τα ευρήματά τους.
«Ήταν εντυπωσιακό το πώς αντέδρασαν οι μαθητές. Άρχισαν να σκέφτονται πράγματα, να αμφισβητούν τις απόψεις τους» αφηγείται ο Stenholm. «Εάν είχαμε κάνει διδασκαλία του θέματος, ακόμα και σε τρία μαθήματα, η επίδρασή του θα ήταν πολύ διαφορετική».
ΑΠΟ ΤΟ gazzetta.gr
